آسلولار درمیس چیست و چه کاربردی در جراحی پلاستیک دارد؟

آسلولار درمیس (Acellular Dermal Matrix یا ADM) یکی از انواع بیومتریال‌های زیستی است که در سال‌های اخیر توجه زیادی را در حوزه جراحی پلاستیک، ترمیمی و بازسازی بافت به خود جلب کرده است. این ساختارها می‌توانند به‌عنوان یک داربست زیستی در محل آسیب‌دیده قرار بگیرند و شرایط مناسبی را برای ورود سلول‌ها، رگ‌زایی و بازسازی بافت فراهم کنند.

در واقع، آسلولار درمیس را می‌توان بخشی از نسل جدید محصولات پزشکی بازساختی دانست که تلاش می‌کنند مزایای بافت‌های طبیعی را با قابلیت استفاده در جراحی‌های مختلف ترکیب کنند.

در این مقاله با مفهوم آسلولار درمیس، نحوه عملکرد آن، کاربردهای آن در جراحی پلاستیک و ترمیمی، مزایا و محدودیت‌های آن و همچنین ممبران آسلولار درمیس فرآورده بافت ایرانیان آشنا می‌شویم.

آسلولار درمیس چیست؟

آسلولار درمیس نوعی ماتریکس درمی است که سلول‌های زنده آن طی فرآیندهای اختصاصی حذف شده‌اند، اما بخش مهمی از ساختار ماتریکس خارج سلولی (Extracellular Matrix) حفظ می‌شود.

ماتریکس خارج سلولی پوست حاوی اجزای مهمی مانند کلاژن، الاستین، لامینین و گلیکوزآمینوگلیکان‌ها است. این اجزا در ساختار طبیعی پوست نقش مهمی دارند و می‌توانند به‌عنوان یک چارچوب زیستی برای بازسازی بافت عمل کنند.
حذف اجزای سلولی باعث کاهش آنتی‌ژنیسیته بافت می‌شود؛ در نتیجه، آسلولار درمیس می‌تواند به‌عنوان یک داربست زیستی در محل موردنظر قرار گرفته و به‌تدریج با سلول‌ها و بافت میزبان تعامل داشته باشد.

به زبان ساده، می‌توان گفت:
آسلولار درمیس داربست زیستی بدون سلول، با حفظ بخش‌هایی از ساختار طبیعی بافت درمی

آسلولار درمیس چگونه در بدن عمل می‌کند؟

یکی از ویژگی‌های مهم ماتریکس‌های درمی آسلولار، قابلیت ادغام با بافت میزبان (Biointegration) است.

پس از قرارگیری ماتریکس در محل موردنظر، سلول‌های بدن می‌توانند به داخل ساختار آن مهاجرت کنند. در ادامه، فرآیندهایی مانند رگ‌زایی، ورود فیبروبلاست‌ها و بازسازی ماتریکس کلاژنی اتفاق می‌افتد.

مطالعات بررسی‌شده در مقاله مرجع نشان می‌دهند که رگ‌زایی ماتریکس آسلولار درمی می‌تواند از حدود یک تا دو هفته پس از کاشت قابل مشاهده باشد. در ادامه، ماتریکس به‌تدریج دچار بازسازی می‌شود و بخشی از آن با بافت خود بیمار جایگزین می‌شود.

البته سرعت و نحوه این فرآیند به عوامل مختلفی از جمله نوع محصول، روش فرآوری، میزان کراس‌لینک شدن، محل استفاده و شرایط بافتی بیمار بستگی دارد.

مهم‌ترین مزایای آسلولار درمیس چیست؟

استفاده از ADM در جراحی‌های ترمیمی و پلاستیک، به دلیل ویژگی‌های ساختاری و زیستی آن مورد توجه قرار گرفته است.

برخی از مهم‌ترین ویژگی‌های مورد بحث در مطالعات عبارت‌اند از:

ایجاد یک داربست برای بازسازی بافت آسلولار درمیس می‌تواند به‌عنوان یک ساختار سه‌بعدی عمل کند که سلول‌های بدن در آن مهاجرت کرده و فرآیند بازسازی بافت را دنبال می‌کنند.
قابلیت رگ‌زایی و ادغام با بافت میزبان
یکی از اهداف اصلی استفاده از ADM، ایجاد شرایطی برای ورود سلول‌ها و عروق جدید و در نهایت ادغام ماتریکس با بافت اطراف است.
کاهش آنتی‌ژنیسیته : حذف سلول‌های موجود در بافت، یکی از مراحل مهم تولید آسلولار درمیس است و می‌تواند میزان پاسخ ایمنی نسبت به بافت را کاهش دهد.
عدم نیاز به برداشت بافت از محل دیگریدر برخی کاربردها در بعضی از روش‌های ترمیمی، استفاده از یک ماتریکس زیستی آماده می‌تواند نیاز به برداشت بافت از محل دیگری از بدن را کاهش دهد. با این حال، انتخاب روش مناسب کاملاً به نوع نقص بافتی و تشخیص جراح بستگی دارد.

کاربرد آسلولار درمیس در جراحی پلاستیک و ترمیمی

آسلولار درمیس در بخش‌های مختلف جراحی پلاستیک و بازسازی بافت مورد مطالعه قرار گرفته است. مقاله مرجع، کاربردهای آن را از ناحیه سر و گردن تا قفسه سینه، پستان، شکم و اندام‌ها بررسی می‌کند.

کاربرد آسلولار درمیس در جراحی سر و گردن

یکی از حوزه‌های مهم استفاده از ADM، جراحی‌های سر و گردن است.

در مطالعات مختلف، کاربرد این ماتریکس‌ها برای مواردی مانند:

اصلاح برخی ناهنجاری‌های کانتور بینی
بازسازی بافت نرم
ترمیم سوراخ سپتوم بینی
بازسازی ناحیه اطراف چشم
بازسازی برخی نقایص داخل دهان
ترمیم نقایص حلق و دهان
بازسازی برخی نقایص جمجمه و دورا

بررسی شده است.

برای مثال، در برخی جراحی‌های بینی، ADM می‌تواند به‌عنوان یک لایه پوشاننده برای اصلاح نامنظمی‌های کانتور روی اسکلت استخوانی و غضروفی بینی استفاده شود.

کاربرد آسلولار درمیس در بازسازی بافت دهان

یکی دیگر از کاربردهای مورد مطالعه ADM، بازسازی نقایص مخاطی حفره دهان است.

مطالعاتی که در مقاله مرجع بررسی شده‌اند، استفاده از ADM را در بازسازی نواحی مختلفی مانند زبان، کف دهان، فک، کام، لب و لوزه گزارش کرده‌اند.

در برخی موارد، ADM به‌عنوان جایگزینی برای گرافت پوستی با ضخامت نسبی (STSG) در بازسازی مخاط مورد استفاده قرار گرفته است. همچنین مطالعاتی درباره کاربرد آن در ترمیم شکاف کام و فیستول‌های دهانی ـ بینی انجام شده است.

کاربرد آسلولار درمیس در جراحی پستان

یکی از شناخته‌شده‌ترین حوزه‌های مطالعه ADM، بازسازی پستان است.

در جراحی بازسازی پستان با ایمپلنت، آسلولار درمیس می‌تواند به‌عنوان یک ساختار حمایتی یا Sling مورد استفاده قرار گیرد و به جراح در شکل‌دهی و کنترل پاکت ایمپلنت کمک کند.

بر اساس مقاله مرجع، ADM در برخی مطالعات برای مواردی مانند:

حمایت از قطب تحتانی پستان
کنترل موقعیت ایمپلنت
اصلاح برخی بدشکلی‌های پس از بازسازی
ریپلینگ
مال‌پوزیشن ایمپلنت برخی موارد کانترکچر کپسولی

مورد استفاده قرار گرفته است.

با این حال، نباید از این یافته‌ها نتیجه گرفت که استفاده از ADM در تمام بیماران ضروری یا برتر است. خود مقاله تأکید می‌کند که هنوز شواهد باکیفیت کافی برای تعیین اندیکاسیون‌های قطعی و یکسان در تمام موارد وجود ندارد و نتایج مطالعات درباره عوارض نیز کاملاً یکسان نیستند.

آسلولار درمیس در بازسازی دیواره شکم

بازسازی دیواره شکم یکی دیگر از حوزه‌هایی است که استفاده از ماتریکس‌های درمی آسلولار در آن مورد بررسی قرار گرفته است.

یکی از دلایل توجه به ADM در این حوزه، زیست‌سازگاری و قابلیت ادغام با بافت میزبان است. بر اساس مرور انجام‌شده، این ویژگی‌ها باعث شده‌اند ADM در برخی شرایط پیچیده، از جمله بعضی میدان‌های آلوده یا بیمارانی که احتمال مشکلات ترمیم زخم در آنها بیشتر است، مورد توجه قرار گیرد.

با این حال، میزان عود فتق، شل‌شدن ماتریکس و سایر عوارض می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند نوع ADM، محل قرارگیری، روش فیکس کردن، وضعیت بیمار و تکنیک جراحی قرار گیرد.

به همین دلیل، انتخاب محصول و روش استفاده از آن باید بر اساس شرایط هر بیمار و نظر جراح انجام شود.

کاربرد ADM در بازسازی اندام‌ها

در بازسازی اندام‌ها نیز ADM در برخی کاربردها مورد بررسی قرار گرفته است.

یکی از حوزه‌های مطرح، استفاده از آن در محل برداشت فلپ ساعد است. در چنین شرایطی، بستن اولیه محل ممکن است همیشه امکان‌پذیر نباشد و استفاده از گرافت پوستی نیز می‌تواند با مشکلاتی مانند انقباض، تغییرات زیبایی و عوارض محل دهنده همراه باشد.

مطالعاتی که در مقاله مرجع بررسی شده‌اند، استفاده از ADM در زیر گرافت پوستی را با نتایج قابل قبول زیبایی و احتمال مزایای عملکردی گزارش کرده‌اند؛ البته نویسندگان تأکید می‌کنند که برای برخی کاربردها همچنان به مطالعات بیشتری نیاز است.

آیا آسلولار درمیس برای همه بیماران مناسب است؟

خیر. آسلولار درمیس یک محصول واحد با کاربرد یکسان برای تمام بیماران نیست.

محصولات ADM می‌توانند از نظر:

منشأ بافت
روش فرآوری
میزان کراس‌لینک شدن
ضخامت
میزان انعطاف‌پذیری
روش نگهداری
میزان آب‌دار بودن
روش استریل‌سازی
سرعت ادغام با بافت

با یکدیگر تفاوت داشته باشند. همین تفاوت‌ها می‌توانند روی رفتار محصول پس از کاشت و انتخاب آن برای یک کاربرد خاص تأثیر بگذارند.

بنابراین، انتخاب ADM باید بر اساس نوع عمل، محل استفاده، وضعیت بافت اطراف، هدف بازسازی و تجربه جراح انجام شود.

محدودیت‌ها و نکات مهم درباره آسلولار درمیس

با وجود نتایج امیدوارکننده، ADM بدون محدودیت نیست.

برای مثال، برخی مطالعات افزایش بروز عوارضی مانند سروما، عفونت، نکروز فلپ یا شکست بازسازی را در بعضی کاربردها گزارش کرده‌اند؛ در حالی که مطالعات دیگر تفاوت قابل‌توجهی میان استفاده از ADM و روش‌های بدون ADM پیدا نکرده‌اند.

همچنین هزینه محصول، تکنیک جراحی و شرایط بافتی بیمار از عوامل مهم در تصمیم‌گیری هستند.

در نتیجه، آسلولار درمیس را نباید یک راه‌حل یکسان برای تمام جراحی‌ها دانست؛ بلکه باید آن را یک ابزار بازسازی زیستی در اختیار جراح دانست که کاربرد آن با توجه به شرایط بالینی تعیین می‌شود.

آسلولار درمیس فرآورده بافت ایرانیان

در ایران نیز محصولات مبتنی بر بافت انسانی و آلوگرافت برای کاربردهای پزشکی تولید می‌شوند. شرکت دانش‌بنیان فرآورده بافت ایرانیان (Regen Allograft) یکی از مجموعه‌های فعال در حوزه تولید و توسعه آلوگرافت و بیوایمپلنت‌های انسانی است. این شرکت فعالیت خود را از سال ۱۳۹۰ آغاز کرده و محصولات آن در حوزه‌های مختلف پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

یکی از محصولات این مجموعه، ممبران آسلولار درمیس (پوست آسلولار) است.

بر اساس اطلاعات رسمی محصول، این ممبران یک آلوگرفت با منشأ درمیس پوست انسان است که لایه اپی‌تلیوم آن حذف شده و ساختار غشای پایه آن حفظ شده است. بخش درمی این محصول نیز حاوی ساختار کلاژنی شامل رشته‌های کلاژن نوع I و III است و رشته‌های رتیکولار و الاستین حفظ‌شده در آن به انعطاف‌پذیری محصول کمک می‌کنند.

طبق مشخصات اعلام‌شده توسط شرکت، این محصول در ضخامت‌ها و ابعاد مختلف ارائه می‌شود و برخی سایزهای آن برای حوزه‌هایی مانند دندانپزشکی، جراحی فک و صورت و ENT معرفی شده‌اند.

از دیگر ویژگی‌های اعلام‌شده برای ممبران آسلولار درمیس فرآورده بافت ایرانیان، عدم نیاز به نگهداری در یخچال یا فریزر عنوان شده است. برای انتخاب سایز، ضخامت و کاربرد مناسب، بررسی دستورالعمل مصرف و مشخصات فنی محصول و همچنین نظر پزشک یا جراح ضروری است.

چرا شناخت ویژگی‌های محصول مهم است؟

همان‌طور که مقاله علمی مرجع اشاره می‌کند، همه محصولات ADM یکسان نیستند. فرآیند تولید و ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی می‌تواند بر نحوه ادغام، دوام و رفتار ماتریکس در بدن تأثیر بگذارد.

بنابراین، هنگام انتخاب یک ممبران آسلولار درمیس، تنها توجه به عنوان «ADM» کافی نیست و باید مشخصات فنی، منشأ بافت، روش فرآوری، ضخامت، ابعاد، شرایط نگهداری و کاربرد موردنظر بررسی شود.

آینده آسلولار درمیس در پزشکی بازساختی

یکی از جذاب‌ترین زمینه‌های تحقیقاتی آینده، استفاده از ADM به‌عنوان یک داربست در مهندسی بافت و پزشکی بازساختی است.

پژوهش‌ها در حال بررسی این موضوع هستند که آیا می‌توان از ماتریکس‌های آسلولار درمی به‌عنوان بستری برای انتقال موادی مانند فاکتورهای رشد یا سلول‌های بنیادی استفاده کرد.

برخی از این ایده‌ها هنوز در مرحله تحقیقات اولیه یا اثبات مفهوم قرار دارند، اما نتایج اولیه باعث شده‌اند ADM همچنان یکی از موضوعات مورد توجه در مهندسی بافت و بازسازی بافت باشد.

جمع‌بندی

آسلولار درمیس چیست؟ یک ماتریکس زیستی بدون سلول است که از ساختار درمیس تهیه می‌شود و می‌تواند به‌عنوان داربستی برای بازسازی و ادغام با بافت میزبان مورد استفاده قرار گیرد.

مطالعات انجام‌شده، کاربردهای متنوعی برای ADM در جراحی پلاستیک و ترمیمی بررسی کرده‌اند؛ از بازسازی سر و گردن و حفره دهان گرفته تا جراحی پستان، دیواره شکم و برخی کاربردهای اندام‌ها.

با این حال، شواهد علمی نشان می‌دهد که انتخاب ADM باید موردبه‌مورد انجام شود و عواملی مانند نوع محصول، محل استفاده، تکنیک جراحی و شرایط بیمار در نتیجه نهایی نقش دارند. همچنین نویسندگان مقاله مرجع تأکید کرده‌اند که برای مشخص شدن جایگاه دقیق ADM در بسیاری از کاربردها، همچنان به مطالعات آینده با طراحی قوی‌تر و پیگیری طولانی‌مدت نیاز است.

ممبران آسلولار درمیس فرآورده بافت ایرانیان

اگر به دنبال اطلاعات بیشتر درباره ممبران آسلولار درمیس فرآورده بافت ایرانیان، مشخصات فنی، ابعاد، ضخامت‌ها و کاربردهای معرفی‌شده آن هستید، می‌توانید مشخصات کامل محصول را در صفحه رسمی محصول مشاهده کنید.

منبع علمی اصلی مقاله:

Tork S, Jefferson RC, Janis JE. Acellular Dermal Matrices: Applications in Plastic Surgery. Seminars in Plastic Surgery. 2019;33:173–184. DOI: 10.1055/s-0039-1693019.